همراهان فردا

مداخلات مورد نياز جهت درمان و توانبخشي کودکان فلج مغزي

تحقيقات مختلف نشان داده است در صورتي که به مشکلات نورولوژيک افراد با مشکلات جسمي بطور صحيح و به موقع توجه شود ، بسياري از آنها مي توانند به يک زندگي تقريبا طبيعي دست يابند و از آن لذت ببرند .

پس چه بايد کرد ؟

مداخلات مورد نياز براي کمک به کودکان فلج مغزي در دو طيف مي تواند در نظر گرفته شود:

در اين خصوص تاکنون مداخلات پزشکي قابل قبول که ترميم ضايعه مغزي را انجام دهند وجود نداشته است . اما با پيشگيري هاي توانبخشي مناسب ، مي توان به اينگونه کودکان کمک کرد تا زندگي مستقلي را دنبال نمايند .
اينگونه کودکان علاوه بر نيازهاي عمومي ، براي شکوفا شدن استعدادهاي بالقوه اي که از آن برخوردارند به آموزش و خدمات خاص نيز نيازمند مي باشند . متاسفانه در پاره اي موارد حتي نيازهاي عمومي اينگونه کودکان به فراموشي سپرده شده و نهايتا ارتباط و تعامل اجتماعي که زمينه رشد ، تکامل و آموزش کودکان مي باشد محروم مي گردند.
بهتر است وعده هاي درماني را با وضع کودک و واقعيات موجود تطبيق داد تا بتوان وعده هاي آرماني را از درمان هاي واقعي تفکيک کرد.
در اين خصوص خانواده ها نيز مي بايست توجه نمايند که :
- پي آمد ضايعه فلج مغزي براي کودکان با انواع ضايعه هاي ديگر متفاوت مي باشد و انتظار اين است کودک را همان طوري که هست پذيرا باشند .
- ضايعه فلج مغزي يک بيماري پيشرونده نبوده ، مداخلات و حمايت هاي به موقع مي تواند کمک موثري براي استقلال کودک باشد . کودک توجه بيشتري را طلب مي نمايد و ضرورت دارد فرصت و امکانات و شرايط مناسب براي رشد و شکوفايي استعدادهايش فراهم شود.
- بهتر است والدين هر چه بيشتر درباره فرزند و معلوليتش اطلاعات مناسب کسب نمايند. تا در آموزش و حمايت از او نقش موثرتري را ايفا کنند . به خاطر داشته باشيد که نقش والدين در روند توانبخشي کاملا تخصصي و قابل توجه مي باشد.

2) کاربرد روش ها و تکنيک هاي مختلف درماني و توانبخشي در جهت برطرف نمودن نقص ، ضعف ، و اسپاسم حرکات عضلاني حاصل از ضايعه مغزي . برخي از اين روش ها و تکنيک هاي درماني عبارتند از :

الف) توانبخشي :

-1 فيزيوتراپي : هدف از فيزيوتراپي کودکان فلج مغزي کمک به اين افراد به منظور تقويت عضلات ضعيف و دستيابي آنها به توانمندي هاي جسمي حرکتي شان مي باشد. به عبارت ديگر ، فيزيوتراپ با کودک معلول کار مي کند تا مهارت هاي حرکتي و دامنه حرکات او را بهبود ببخشد. همچنين به والدين طرز مراقبت از کودک به هنگام بازي و فعاليت هاي روزمره را نشان دهد.
-2 کاردرماني : کاردرماني يک سري فعاليت هاي هدفمند را به منظور افزايش استقلال مهارت هاي حرکتي درشت و ريز طراحي مي کند. کاردرماني به کودک فلج مغزي در استفاده از وسايل تطبيقي از قبيل وسايل مورد نياز جهت نشستن ، حمام کردن ، ايستادن و غذا خوردن و ... کمک مي نمايد. به سخن ديگر کار درمانگر روي مهارت هاي عملکردي مورد لزوم براي بازي کردن ، لباس پوشيدن و غذا خوردن بدون کمک ديگران بيشتر تمرکز مي کند. با تمرينات درماني کودک را آموزش مي دهد چگونه دستش را به طرف اشيا» دراز کند، چگونه بازي کند، چگونه مداد را در دست بگيرد و ...
-3 گفتار درماني : هدف گفتاردرماني تسهيل و بهبود مهارت هاي ارتباطي کودک فلج مغزي مي باشد. يک کودک فلج مغزي ممکن است نياز به کمک در زمينه غلبه بر يک مشکل خفيف تلفظ داشته باشد، يا اينکه ممکن است او نتواند از طريق گفتاري و کلامي با ديگران ارتباط برقرار کند و نيازمند يک روش غيرکلامي جهت برقراري ارتباط باشد. که از جمله اين روش ها مي توان به روش ارتباط از طريق چشم ، زبان اشاره ، عکس خواني و ارتباط از طريق دستگاه هاي الکترونيکي اشاره کرد.
گفتاردرمانگر کنترل عضلات دهان کودکان فلج مغزي را بهبود بخشيده و به او در برقراري ارتباط کمک مي کند .
گفتاردرمانگر کودک فلج مغزي را وادار به استفاده از واژه هايي که مي شناسد، مي کند تا گنجينه لغات او افزايش يابد . همچنين روي تلفظ حروف و واژه هاي دشوار ، روي زبان بياني و وضوح گفتار اين کودکان کار مي کند .

ب) ارتوزها ، قالب هاي گچي و اسپلينت ها :

براي اکثر کودکان فلج مغزي بمنظور تقويت روش هاي توانبخشي اغلب ارتوز ، اسپلينت و قالب هاي گچي تجويز مي شود. اين وسايل به حفظ و ايجاد ثبات در مفصل و قرار دادن مفصل در وضعيت صحيح و همچنين ممانعت از کشش بيش از حد عضلات کمک مي کنند .

ج) روش هاي درمان دارويي :

ممکن است براي کودک مبتلا به فلج مغزي بدليل شرايط خاصي نظير ابتلا به تشنج يا سفتي هاي دردناک در نتيجه اسپاسم هاي شديد از داروهاي خاصي نظير واليوم ، باکلوفن (daclofen) و بوتوکس (dotox) استفاده شود. سفتي عضلاني را مي توان از طريق تزريق بوتوکس براي مدت 3 يا 4 ماه مهار کرد .

د) جراحي :

ممکن است به منظور کاهش اثر سفتي عضلاني براي ستون فقرات ، لگن و پاهاي کودک مبتلا به فلج مغزي ، يک سري جراحي هاي ارتوپدي براي او انجام شود. در اين روش هاي جراحي مي توان با بلند کردن طول عضلات و ... حرکت کودک را تسهيل نمود. زماني که رشد کودک متوقف شود از روش درماني جراحي استخواني به منظور وضعيت دهي صحيح به استخوان هاي فرد مبتلا به فلج مغزي نيز ممکن است استفاده شود .
گاهي اوقات متخصصين مغز و اعصاب ممکن است ريشه هاي عصبي که کنترل تون عضلاني را به عهده دارند را نيز جراحي نمايد . در اين روش که ريزوتومي انتخاب پشتي ناميده مي شود هدف کاهش سفتي عضلاني مي باشد .

اثر : کورش گودرزي
 دکتراي روانشناسي تربيتي
با راهنمايي دکتر حسن احدي